Diyabette Beslenme

İyi bir beslenme programı, diyabetli hastaların iyi ve sağlıklı bir yaşam tarzı gösterebilmeleri için en önemli bir tedavi unsurudur. Özellikle Tip 2 diyabetik hastalarda, iyi bir beslenme programı ile kan şekerlerinin normal seviyelerde tutlması, onların diyabetin göz, sinir, böbrek, kalp gibi komplikasyonlarına yardım edecektir.

Diyabetli hasta beslenme alışkanlıklarını nasıl düzenleyebilir?
- Diyabetli olan kişilerin bütün ihtiyaçlarına cevap verebilen tek bir diyet örneği yoktur.
Her hastaya ayrı bir diyet gerekebilir.
- Yemek planını diyetisyen ayarlarken en önemli hedeflerden bir tanesi; hastayı normal kiloda tutabilmektir.
- Düzenli olarak yemek yemeye çalışınız.
- Günde 3 büyük öğün, 2 ara öğün olmak üzere en az 5 kez beslenin.
- Yiyecekler ağırlıklı olarak karbonhidratlar, proteinler, yağlardan oluşmaktadır.
- Yağlar kısıtlanmalıdır.
- Bol miktarda lifli gıdalar (meyvalar, baklagiller) tüketilmelidir.
- Alkol ve sigara tüketimi kısıtlanmalıdır. Dışarıdan alınan hazır yiyeceklerin içeriğine mutlaka bakılmalıdır. (yağ miktarı, yağ çeşidi, protein miktarı, kalori miktarı, tuz miktarı gibi)
- Yemek yeme zamanı alışkanlığını kazanmak çok önemlidir. Özellikle insülin kullanan hastaların yapıldıktan yarım saat sonra yemek yemeleri çok önemlidir.

Yemek Planının iyi olmasının diyabetik hastalara faydaları
- Uygun bir yemek planı kan şekerlerinin normal veya normale yakın kalmasını sağladığı gibi vücut ağırlığının ideal hedeflerde olmasını da sağlamaktadır.
- Vücut hücrelerinin, glikozu düşürücü hormon olan insüline karşı daha hassas olmasını sağlamaktadır.
- Bazı hastalar ideal vücut ağırlıklarını sağlayarak veya muhafaza ederek diyabet veya hipertansiyon ilaçlarını azaltabilir, hatta bırakabilirler.
- Kan şekerlerinin iyi bir diyet programı ile normal veya normale yakın seviyelerde olması diyabetin komplikasyonlarının azalmasını sağlamaktadır.

Diyabetin tedavisinde iyi bir diyet planı neler içermelidir
Karbonhidratlar

- Günlük total kalorinin %50-60′ı karbonhidratlardan alınmalıdır.
- Karbonhidratlar; kompleks karbonhidratlar (patates, taze sebzeler, ekmek, pirinç, bulgur.) ve basit karbonhidratlar (glukoz ve früktoz; taze meyvalarda ve sebzelerde, laktoz; sütte) olmak üzere 2 çeşittir. Önerdiğimiz karbonhidratlar kompleks karbonhidratlardır.
- 1 gram karbonhidrat 4 kalori sağlamaktadır.
- Son zamanlarda karbonhidrattan zengin, yağlardan fakir diyetler önerilmektedir.
- Trigliseridleri yüksek olan (150 mg’dan fazla) diyabetik hastalarda daha düşük oranda (%45) karbonhidrat önerilmektedir.

Şekerler
- Meyvalarda bulunan şekerler (früktoz), masa şekerlerine (sükroz=sakaroz) nazaran daha yavaş emilirler. Bu nedenle kan şekerini daha az yükseltdikleri için meyvalar tercih edilmektedir.
- Günlük maksimum şeker alınımı 5 gramdan fazla olmamalıdır.
- Fazla miktarda şeker alınımı kan şekerini yükseltdiği gibi, kötü huylu olan düşük dansiteli lipoproteinlerin (LDL, VLDL) ve trigliseridlerin artmasına ve sonuçta kalp hastalıklarına sebep olabilmektedir.

Proteinler
- Total günlük kalorinin %12-20’si proteinlerden alınmalıdır.
- 1 gram protein 4 kalori sağlamaktadır.
- Böbrek hastalıklarında protein kısıtlaması hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktadır.
- Gece ara öğününde protein alınımı, özellikle Tip 1 dediğimiz insüline bağımlı diyabetlilerde çok önemlidir. Gece boyunca kan şekerleri normal seviyelerde olmasına katkıda bulunmaktadır.

Yağlar
- Günlük kalorinin %30′dan az bir kısmı yağlardan sağlanmalıdır.
- Yağlar; satüre (hayvansal yağlar-etler), monoansatüre (zeytinde, fındıkta) ve polyansatüre (balıkta, ayçiçeğinde, msırda) olmak üzere üçe ayrılır.
- Önerdiğimiz yağ çeşidi polyansatüre yağlardır. (balık, ayçiçeği, mısır)
- Satüre yağ olan hayvansal yağları kalorinin %10′nunu geçmiyecek şekilde kullanınız.
- Satüre yağları damar sertliğine sebep olarak kalp hastalıklarını hızlandırır.
- 1 gram yağ 9 kalori sağlar.
- Yağdan fakir diyetler sağlığın anahtarı olduğu gibi, kilonun normal ölçülerde kalmasına da yardım eder.
- Bir çay kaşığı ya 5 gramdır.

Lifler
- Vücut tarafından emilmeyen kompleks karbonhidratlardır. Kalori ihtiva etmediklerinden dolayı sıklıkla besin olarak adlandırılmazlar.
- Meyvalar, taze sebzeler, baklagiller liften zengindirler.
- Lifler karbonhidratların emilimini yavaşlatarak kan şekerinin yükselmesini engeller.
- Günlük lif alınımı 20-30 gram civarında olmalıdır.
- Eriyebilme özelliği olan liflerin kolesterolü düşürücü etkileri vardır.

Tuz alınımı
Günlük tuz alınımı kısıtlanmalıdır. 2-4 gram/gün yeterlidir.

Yiyecek değişim listeleri
Değişim listeleri enerji ve besin öğeleri denk olan besinlerin aynı grupta toplanması ile oluşturulur. Size verilen değişim tabloları içerisinde seçimlerinizi aynı grup içerisinde yapmalısınız.

UNLU YİYECEK DEĞİŞİMİ
15 gram karbonhidrat (= 60 kalori)
2 gram protein (= 8 kalori)
Toplam 68 kalori içermektedir.

YİYECEK ADI

ORTALAMA ÖLÇÜ

MİKTAR (gram)

SÜT DEĞİŞİMİ
9 gram karbonhidrat,
6 gram protein,
6 gram yağ içerir.
144 kalorilik enerji sağlar.

YİYECEK ADI

ORTALAMA ÖLÇÜ

MİKTAR (gram)

AZ YAĞLI SÜT DEĞİŞİMİ
1 büyük su bardağı süt veya yoğurt
9 gram karbonhidrat,
6 gram protein,
3 gram yağ içerir.
87 kalorilik enerji sağlar.

ET DEĞİŞİMİ
6 gram protein,
5 gram yağ içerir.
Toplam 69 kalorilik enerji sağlar.

30 gram civarında et veya 1 yumurta veya 30 gram civarında az yağlı peynir veya 50 gram civarında salam veya sosis 69 kalori sağlamaktadır.

SEBZE DEĞİŞİMİ
100 gram civarındaki bir sebzede
ortalama olarak 6 gram karbonhidrat,
1 gram protein mevcuttur.
Toplam olarak 28 kalori içerir.

KURUBAKLAGİL DEĞİŞİMİ
13-15 gram karbonhidrat,
6 gram protein içerir.
Toplam 76-84 kalorilik enerji sağlar.

YİYECEK ADI

ORTALAMA ÖLÇÜ

MİKTAR (gram)

MEYVE DEĞİŞİMİ
Ortalama olarak 75 gram meyva 10 gram karbonhidrat içerir.
Total olarak 40 kalori enerji sağlar.
Tercih edilecek meyvalar armut, elma, greyfurt, kiraz ve olgunlaşmamış şeftali olmalıdır.

YAĞ DEĞİŞİMİ
5 gram yağ
45 kalorilik enerji sağlar.

1 tatlı kaşığı zeytin yağı veya ayçiçeği, mısırözü, soya, 5 adet zeytin, 1-2 adet fındık, fıstık, badem, ceviz 45 kalori sağlamaktadır.
Bu yağlar doymamış yağ asidi olduklarından tercih edilmelidirler.

Dikkat Önemlidir!
- Yeterli ve dengeli beslenmek için hergün yedi porsiyon tahıl grubu, 3 porsiyon et grubu, 2 porsiyon sebze grubu, 3 porsiyon meyva gurubu, 2 porsiyon süt gurubu, 2 porsiyon yağ gurubu seçebilirsiniz.
- Bu şekilde bir beslenme yaklaşık olarak 1200 kalorilik bir enerji sağlamaktadır. Fakat unutulmamalıdırki her diyabetlinin enerji gereği farklıdır.
- Yiyecek miktarına dikkat ediniz.
- Öğünlerinizi hergün düzenli olarak aynı saatte alınız.
- Sebze, meyva, kuru baklagil, kepekli ekmek gibi yüksek posalı yiyecekler kan şekerinizin kontrolünde önemlidir.
- Kesinlikle öğün atlamayınız.
- Yüksek karbonhidrat ve düşük yağ ile beslenmeye dikkat ediniz.