~ hastalar için – şeker hastalığı ~

Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir?

• Diyabet metabolizmayı etkileyen bir hastalıktır.

• Diyabetli kişilerin vücutları ya yeterince insülin hormonu üretemez ya da mevcut insülini gerektiği gibi kullanamaz.

• Sonuç olarak kandaki glukoz seviyesi yüksektir.

Glukoz ve İnsülin

• Vücut, sürekli olarak kanda bir miktar şekere (glukoza) ihtiyaç duyar.

• İnsülin kan dolaşımındaki glukozu hücrelere taşımakla görevlidir.

• İnsülin pankreas tarafından üretilen bir hormondur.

• Hücrelerdeki glukoz, günlük yaşamımızı devam ettirmeyi sağlayacak enerji kaynağıdır.

Diyabet Tipleri:

Tip 1 Diyabet

• Tip 1 diyabetliler yaşamlarını sürdürebilmek için insülin almak zorundadır.

• Genellikle 30 yaşından önce başlar

• Diyabetlilerin sadece %10’u tip 1’dir.

• Semptomlar hızla gelişir.

Tip 1 Diyabetin Belirtileri

• Sık idrara çıkma

• Aşırı açıkma

• Aşırı susama

• Açıklanamamış kilo kaybı

• Zayıflık veya yorgunluk

• Ani ve hızlı başlayabilir.

Tip 2 Diyabet

• Semptomlar yavaş gelişir veya hiç görülmez.

• Genellikle ailede diyabetle ilgili bir geçmiş vardır.

• Genellikle 40 yaşından sonra görülmekle birlikte günümüzde genç hastalarda daha sık görülmektedir.

• Hastalar genellikle aşırı kiloludur.

• Diyabetlilerin %90’ı tip 2’dir.

• İnsülin kullanmadan, diyetle veya oral ilaç tedavisiyle de kontrol altına alınabilir.

Tip 2 Diyabetin Belirtileri

• Zayıflık, yorgunluk ve kırıklık,

• Kuru kaşıntılı deri,

• Artan açlık, susama ve idrara çıkma,

• El ve ayaklarda karıncalanma veya his kaybı,

• Deride iyileşmeyen enfeksiyon durumu,

• Belirtiler muayene esnasında görünmeyebilir.

Tip 2 Diyabet İçin Risk Faktörleri

• Obez kişiler ( vücut ağırlığı istenilen ölçüden %20 fazla olanlar),

• Birinci derece akrabalarında Diyabet olanlar,

• Sahip oldukları etnik kökende yüksek oranda Diyabet görülenler,

• Glukoz toleransı ve açlık glukoz testinde daha önceden şüpheli durumu belirlenmiş kişiler,

• Gestasyonel Diyabetli kadınlar,

• 4 kg’dan fazla ağırlıkta çocuk doğuran kadınlar.

Gestasyonel Diyabet

• Hamilelik sırasında olur.

• Genellikle son trimester de ortaya çıkar.

• Genellikle doğum sonrası kaybolur.

• Aşırı kilolu ve yaşlı bayanlarda daha sık görülür.

• Bu tip diyabetlilerin %40-60’ında hamilelik sonrasında Tip 2 gelişir.

• İnsülin ile kontrol edilebilir veya edilemez.

Diğer Diyabet Tipleri

Çeşitli genetik veya nadir görülen hastalıklar, pankreasın insülin üretme yetersizliği nedeniyle diyabetle sonuçlanabilir.

Diyabet Tanısı

• Açlık kan şekeri³ 126 mg/dL

• Genel kan şekeri ³ 200 mg/dL

• Tokluk kan şekeri ³200 mg/dL (75 gr.glukoz testinden 2 saat sonra)

• (HbA1c test).

KISA DÖNEM KOMPLİKASYONLARI

Hiperglisemi

• Kan şekeri 200 mg/dl’nin üstünde olduğunda

• Şekerin hücrelere girişini sağlayacak yeterli insülin olmadığında ortaya çıkar.

Hiperglisemi Nedenleri

• Yeterli miktarda diyabet ilacı almamak

• Hastalık

• Stres

• Aşırı yemek

• Yetersiz fiziksel aktivite

• İlaç alım zamanına dikkat etmemek

Hiperglisemi Semptomları

• Normalden daha fazla yorgun olmak veya daha fazla uyumak,

• Normalden daha fazla susamak veya açıkmak,

• Sık idrara çıkmak,

• Kuru veya kaşınan deri,

• Bulanık görme,

• Mide bulantısı.

Hipoglisemi

• Kan şekeri 60 mg/dl ‘nin altına düşer.

• Diyabetli kişiler;

  • az yemek yediğinde

  • fazla insülin veya diyabet ilacı aldığında

  • fazla egzersiz yaptığında

  ortaya çıkabilir.

Hipoglisemi Belirtileri

• Görme bozukluğu

• Anksiyete

• Titreme

• Güçsüzlük / Yorgunluk

• Başağrısı

• Açlık

• İrritabilite

• Terleme

• Kalp çarpıntısı

• Baş dönmesi

Ketoasidoz

• Yetersiz insülin, vücutta depolanmş yağ ve proteinlerin enerji olarak kullanılmasına neden olur.

• Vücut, yağları keton’a çevirir, fazla keton idrara yayılır.

• Yüksek seviyedeki keton vücudun doğal kimyasını bozar. Bu durum Ketoasidoz olarak adlandırılır.

• Ketoasidoz hayati tehlikeye sebep olabilecek ve tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur.

Ketoasidoz Semptomları

• Karın ağrısı

• Kusma

• Hızlı nefes alma / nefeste meyve kokusu

• Oldukça yüksek kan şekeri

• Aşırı yorgunluk ve uyku hali

Diyabetin Semptomları

• Aşırı açlık, susama ve artan idrar

• Açıklanamayan kilo kaybı

• His kaybı veya ayaklarda karıncalanma

• İyileşmeyen deri problemleri

• Erkeklerde iktidarsızlık veya seksüel problemler

DİYABETİN KRONİK KOMPLİKASYONLARI

Göz Rahatsızlığı

• Diyabet, gözün arkasında retina olarak adlandırılan bölümdeki kan damarlarına zarar verir.

• Diyabetik Retinopatinin semptomları; bulanık, karanlık ve çarpık görüntü. Görüntüde uçuşan cisimler görmek yaygındır.

• Diyabetliler, diyabetik retinopati semptomlarının erken teşhis edilebilmesi için senelik göz muayenesinden geçirilmelidir.

• Diyabet körlüğün başlıca nedenidir.

Böbrek Rahatsızlığı

• Yüksek kan şekeri seviyelerinin böbreklerdeki kan dolaşımına zarar vermesi sonucu ortaya çıkar.

• Diyabetlilerin 1/3’ünü etkiler.

• Böbrek rahatsızlığının son aşamasının en genel sebebi diyabettir.

• Böbrek (renal) rahatsızlığının son aşaması diyaliz veya organ nakli gerektirebilir.

Sinir Rahatsızlığı

• Diyabet, bacaklarda ve ayaklarda yaralanmaya sebebiyet vererek his kaybı veya acıya ve bazı zor durumlarda ampütasyonla sonuçlanabilecek ayak ülserine sebep olabilir.

• Kalp, ciğerler, mesane ve barsaklarda sinir zedelenmesi görülebilir.

• Diyabet, erkeklerde iktidarsızlığa neden olabilir.

Ayak ve Sinir Rahatsızlığı

• Sinir rahatsızlıkları ayaklarda ülsere neden olabilir,

• Kan damarı problemlerinin iyileşmesi gecikir,

• Yüksek kan şekeri iyileşmeyi geciktirir,

• Ayak ülseri diyabetlilerin %15’ini etkiler,

• Ayak amputasyonlarına liderlik eden sebep travma değildir.

Ayak Bakımı İçin Tavsiyeler

• Ayaklarınızı kuru, temiz tutun ve rahat ayakkabılar giyin

• Ayaklarınızı hergün bir ayna ile kontrol edin

• Kan şekerinizi kontrol edin

• Sigara içmeyin

• His kaybı gibi semptomları dikkate alın,

Tip 2 Diyabette Geniş Kan Damarı Komplikasyonları

• Tıkanma ve kalp krizine yol açabilir.

• Diyabetliler arasında en sık görülen ölüm sebebi kalp hastalığıdır.

• Risk faktörleri: Sigara içmek, yüksek kan basıncı, yüksek kolesterol ve şişmanlık.

DİYABET KONTROLÜ

İzleme

Diyabetli olmayan kişilerde kan şekeri seviyeleri;

Açlık 70-105 mg/dl

Yemekten 2 saat sonra <140 mg/dl

Yatma Zamanı < 120 mg/dl

HbA1c %6’dan az

• Kan şekeri kontrolü, hastanın kendisini diyabeti üzerinde günlük olarak daha kontrollü hissetmesini sağlar.

• Çalışmalar, kan şekerinin sıkı kontrolünün, uzun dönemde oluşabilecek diyabet komplikasyon risklerini azalttığını gösterir.(DCCT ve UKPDS).

• Aç karnına, yemeklerden sonra ve yatma zamanı yapılan testler vücudun glukozu nasıl kullandığı ile ilgili farklı bilgiler verir.

• Belli bir plan dahilinde sık olarak test yapılmalıdır.

• Farklı zamanlarda yapılan testler farklı bilgiler verir. Bu nedenle her gün aynı zamanlarda test yapılmalıdır.

Diyet

Medikal Beslenme Terapisi

• Diyabetik diyete ihtiyaç yoktur.

• Diyabetli kişilerin kendi yaşam tarzlarına uygun kişiselleştirilmiş beslenme tarzıdır.

• Diyabetli olmayanlar ve diyabetliler için önerilen aynıdır.

Yeni Beslenme Önerileri

• Amerikan İlaç Enstitüsü’nün beslenme önerileri:

• Karbonhidratlar: Günlük kalori miktarının %45-65’i.

• Protein: Günlük kalori miktarının %10-35’i.

• Yağ: Günlük kalori miktarının %20-35’i.

Yiyecek Piramidi

Egzersiz

• Genellikle kan şekerini düşürür, çünkü hücreler şekeri daha etkin kullanırlar,

• Kan basıncı ve kolestrolü düşürür,

• Tansiyon ve stresi azaltır,

• Kalorileri yakar.

• Daha önce aktif olmayan diyabetliler için yürümek iyi bir egzersizdir.

• Günde 3-4 defa ½ saat uygulanmalıdır.

• Hoşa giden aktiviteler yapılmalıdır.

• Diyabetlinin yaşam tarzına uygun spor türü seçilmelidir.

Stres Yönetimi

Stres Kan şekerini Nasıl Etkiler:

• Stres “stres hormon”larının salınmasına neden olur:

• “Savaşmak veya Kaçmak” Vücuda gerekli enerjiyi sağlamak için kandaki şeker seviyesi artar.

• Dinlenmek ve uyumak,

• Beslenme ve tedavi planını takip etmek,

• Düzenli egzersiz yapmak,

• Rahatlamak, meditasyon yapmak, nefes alma tekniklerini uygulamak

• Zevk alınan aktiviteleri yapmak, müzik dinlemek, kitap okumak

TEDAVİ

Oral Diyabet Tedavisi

• İnsülin üretimi olan kişilerde kan şekerini düşürür.

• Sadece diyet ve egzersizin işe yaramadığı durumlarda bir alternatiftir.

• Diyet ve egzersizin yerini tutmaz.

• Kombinasyon halinde verilebilir.

İnsülin

• Tip 1 diyabetliler her gün insülin kullanmalıdır.

• Gestasyonel diyabet’i olan kadınlar diyet’in tek başına yeterli gelmediği durumlarda insülin kullanabilir. Oral ilaç tedavisi hamilelik süresince kullanılamaz.

• Kan şekerini oral tedaviyle daha fazla kontrol altında tutamayacak Tip 2 Diyabetliler.

• Sindirim sırasında zarar göreceğinden hap formunda alınmamalı.

Diyabet ve Yaşam Tarzı

Sağlıklı bir yaşamın 4 şartı vardır;

• Dengeli beslenme,

• Fiziksel egzersiz,

• İyi bir medikal yardım ve kişisel kontrol,

• Sağlıklı sosyal hayat.

Bütün bunlar biraz çaba ve iyi bir destek ile elde edilebilir.

Diyabet yaşam boyu devam eden ciddi bir durumdur. Kontrol altına alınabilir fakat iyileşmez